Blog

Grapperhaus-affaire en de gevolgen voor de coronaboete en de VOG.
9 SEP

Grapperhaus-affaire en de gevolgen voor de coronaboete en de VOG.

Er is inmiddels al veel over gezegd en geschreven: onze Minister van Justitie en Veiligheid heeft op zijn bruiloft de coronamaatregelen – in het bijzonder de anderhalve meter-regel – overtreden. Inmiddels is het Tweede Kamer debat ten einde en mag Grapperhaus – weliswaar met de nodige imagoschade – zijn functie blijven vervullen. De vraag is echter wat dit betekent voor het huidige handhavingsbeleid en welke gevolgen het heeft voor de reeds uitgedeelde boetes aan burgers en ondernemers. En in het verlengde daarvan: wat voor gevolgen heeft het voor de VOG?

Coronaboete

Grapperhaus heeft na de Ministerraad van vorige week aangegeven dat in ieder geval niet alle coronaboetes worden kwijtgescholden. Een bittere pil voor de meeste ‘overtreders’, die nog steeds de boete moeten betalen, ondanks dat zij de Minister niet het goede voorbeeld zien geven. En nog pijnlijker: een bruiloft is bij uitstek een gelegenheid waarbij je op voorhand kunt weten dat het vrijwel onmogelijk is om alle maatregelen na te leven. De Minister heeft niettemin kennelijk doelbewust dit risico genomen. Dat maakt het voor velen extra wrang.

Ook de donatie aan het Rode Kruis van 2 keer € 390,- is slechts een doekje voor het bloeden. De donatie mag weliswaar symbool staan voor (tweemaal) de hoogte van een coronaboete, maar feit blijft dat het een donatie is en dat andere overtreders een strafrechtelijke boete hebben ontvangen. Bovendien worden overtreders per persoon beboet. Alleen al op de bordes-foto op de bruiloft staan ongeveer dertig personen niet op anderhalve meter. Pas wanneer deze feestgangers afzonderlijk een coronaboete zouden ontvangen, zou invoelbaar sprake zijn van een min of meer gelijkwaardige behandeling.

En daar zit de crux voor veel mensen: het gelijkheidsbeginsel en het verbod op willekeur. Personen die een coronaboete hebben ontvangen hebben begrijpelijkerwijs het gevoel niet gelijk te zijn behandeld. Maar in hoeverre kan dit argument eigenlijk juridisch standhouden? Oftewel, kunnen we op voorhand zeggen dat de rechter korte metten zal maken met de coronaboetes, vanwege het gedrag van onze Minister?

‘Nee’ luidt het korte antwoord. Weliswaar zal elke advocaat vermoedelijk de Grapperhaus-affaire aanstippen, maar de kans is klein dat dit van doorslaggevend belang zal zijn voor de rechter. Het maakt voor een concrete zaak namelijk niet uit of de Minister (of wie dan ook) de regel ongestraft heeft overtreden. Wanneer je door rood licht rijdt en aanvoert dat een ander er wel aantoonbaar mee is weggekomen, zal dit je ook niet baten.

Wel kan dit argument worden aangedragen in het kader van de willekeurigheid waarmee boetes kennelijk worden opgelegd. Bovendien is dit na Femke Halsema en Willem-Alexander al de derde persoon met een voorbeeldfunctie die in opspraak raakt. Voorts verloopt de beboeting van corona- overtreders allesbehalve soepel. De helft van alle opgelegde boetes wordt door het OM teruggestuurd naar de betreffende verbalisant om een nadere motivering te geven over de overtreding. Ook zal – afhankelijk van de context – het rechtszekerheidsbeginsel in het gedrang kunnen komen, want hoe duidelijk zijn de regels nu daadwerkelijk? Daarnaast sprak Grapperhaus na zijn bruiloft over de kennelijk altijd geldende ‘aanspreken-waarschuwen-beboeten-aanpak’, terwijl veel overtreders stellen dat zij direct werden beboet.

Er zijn zodoende reeds vele gronden waarop de coronaboete kan worden aangevochten, waarbij de Grapperhaus-affaire zeker een rol zou kunnen spelen, maar vermoedelijk niet, althans niet op zichzelf, van doorslaggevend belang zal zijn.

VOG

De Tweede Kamer heeft inmiddels in een motie unaniem bepaald dat het overtreden van de coronaregels niet meer mag leiden tot een aantekening in de justitiële documentatie (lees: strafblad). Deze koers was overigens al gezet voordat Grapperhaus de fout inging. Justis – het overheidsorgaan dat gaat over de verstrekking van de Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) – heeft bevestigd dat een enkele opgelegde boete tijdens de Corona-crisis niet wordt meegenomen in de beoordeling van de VOG-aanvraag. Dat betekent dat ook personen waarbij de coronaboete reeds in het strafblad staat geregistreerd, geen problemen hiervan zouden moeten ondervinden bij hun VOG- aanvraag. Wel bestaat er een uitzondering voor recidivisten en gevallen waarin personen de regels moedwillig en op grove wijze hebben geschonden, bijvoorbeeld door het organiseren van corona- feestjes. Deze zullen nog steeds een aantekening op hun strafblad krijgen.

Natuurlijk is het prettig voor ‘overtreders’ dat zij de zekerheid hebben dat een (enkele) coronaboete niet meer wordt meegewogen bij hun VOG-aanvraag. Aan de andere kant is het maar de vraag hoeveel verschil dit nu daadwerkelijk maakt. Bij velen heerst namelijk de misvatting dat een boete vrijwel automatisch leidt tot een afwijzing van de VOG. Dat is niet het geval. Bij elke VOG-aanvraag moet onder andere worden beoordeeld of er een verband bestaat tussen het gepleegde strafbare feit en het werk wat je wilt uitoefenen. Een verkeersovertreding zal een taxi-chauffeur daarom zwaarder worden aangerekend dan een verpleger. De vraag is dus in welke gevallen er überhaupt een verband valt aan te wijzen tussen de coronaboete en de werkzaamheden die iemand wil gaan uitvoeren. Vermoedelijk zal dit met name – en wellicht uitsluitend – het geval zijn bij VOG-aanvragen voor banen waarbij een hoge mate van integriteit van de werknemer wordt verwacht, zoals bijvoorbeeld in het onderwijs, bij de politie en bij boa’s. En dan nog steeds is de vraag of het enkel overtreden van de anderhalve meter-regel, voldoende wordt bevonden om een VOG te weigeren.

Bovendien krijgen personen nooit een directe afwijzing, maar eerst een ‘voornemen tot afwijzen’. Je kunt in dat geval een zienswijze indienen waarin je naar voren kunt brengen waarom jij alsnog de VOG zou moeten krijgen. En dat is zeker geen lege huls: zienswijzen leiden er wel degelijk vaak toe dat een VOG alsnog wordt afgegeven. En zelfs bij een definitieve afwijzing kun je in bezwaar gaan en vervolgens in beroep bij de rechter.

Conclusie

Al met al zal de Grapperhaus-affaire vermoedelijk niet leiden tot juridische aardverschuivingen. Er zijn reeds voldoende gronden om elke coronaboete aan te vechten en de Grapperhaus-affaire is een belangrijke – doch niet noodzakelijke – toevoeging daarop. Ten aanzien van de VOG-procedure is bepaald dat één coronaboete niet meer wordt meegewogen bij de VOG-aanvraag, maar het valt te bezien of dit in de praktijk werkelijk verschil maakt.

Op 28 september a.s. zal de eerste coronaboete-zaak worden voorgelegd aan de kantonrechter. Wellicht valt dan meer te zeggen of – en zo ja, in hoeverre – de Grapperhaus-affaire een rol speelt in de rechterlijke beoordeling. Is het slechts een druppel op een gloeiende plaat of juist de druppel die de emmer doet overlopen?

Het advies blijft in ieder geval onveranderd: ga in verzet bij een coronaboete en ga in bezwaar bij een afwijzing van de VOG-aanvraag!

Olivier Smits

olivier smitsOlivier Smits is werkzaam bij de Vries & Kasem Lawyers|Investigations.